Dünya Turu Nedir?
Öncelikle dünyanın çevresini dolaşmak nedir, dünya turu nedir? Farklı rotaları takip eden herkes
dünyanın çevresini dolaşmış sayılır mı? En hızlı dünya turu yapma derecesini nasıl belirleyeceğiz? Bu
tür soruların cevaplarını tartışılmayacak şekilde belirlemek için elimizde sabit tanımlar olması gerekir.
İşe en temel tanım olan enlemler ve ekvator ile başlayalım. Dünyanın
çevresini doğu-batı yönüne paralel olarak dolaştığı varsayılan hayali
çizgilere bildiğiniz gibi enlem denir. Bunlar arasında en uzunu 0 derece
enlemi olan ekvator yaklaşık 40.000 km’dir. Eğer herkes aynı enlemi,
örneğin ekvatoru takip ederek dünya turu yapabilseydi, bu yolculukları
birbirlerine kıyaslamak açısından elimizde gayet adil bir yöntem olacaktı.
Ancak ekvatoru düz bir çizgi halinde takip etmek karşımıza kara parçaları
çıktığı için en azından biz denizciler için imkânsızdır.
Bu durumda farklı bir tanımlama kullanılabilir. Örneğin ekvatorun bir
özelliği dünya üzerindeki tüm boylamları kesmesidir. Bu durumda
dünyanın tüm boylamlarını ziyaret eden bir yolculuk yaparsak bu
ekvatoru dolaşmak ile eş anlama gelir mi, dünya turu olarak kabul
edilebilir mi? Bu tanım, kulağa ilk başta mantıklı gelse de yetersiz
kalmaktadır. Bunun nedeni ise boylamlar arası mesafenin kutuplara
giderken azalmasıdır. Kuzey ya da güney kutup noktalarına yakın yerlerde
yapılan seyahatler, ekvatorda yapılacak bir seyahatten ve 40.000 km’den
çok daha kısa olacaktır. Hatta kutup noktasının etrafında yürüyerek dolaşmak bu tanıma göre dünya
turu olarak kabul edilirse birkaç dakika içinde defalarca dünya turu yapabilirsiniz. Bu nedenle bu
tanımı da dünya turu yapmak için kullanamayız.
Dünya turu olarak en baştan beri ekvatoru dolaşmak benzeri bir şart arıyorduk. Bu durumda biz de
ekvatora benzer şekilde ama farklı açılarda dünyayı kesen bir çember hayal edebiliriz. Ekvatorun
özelliklerinden biri de merkezinin dünya merkezinde olmasıdır. Öyleyse hayal ettiğimiz çemberin
merkezi aynen ekvator gibi dünyanın merkezinde olursa tüm dünya etrafını dolaşıyor demektir. Bu
tür çemberlere büyük çember (great circle) deniyor ve merkezleri aynen ekvator çemberi gibi dünya
merkezinde bulunuyor. Bir kürenin etrafına çizilebilecek en uzun çizgi her zaman bir büyük
çemberdir. Ekvator da bu tanıma göre bir büyük çemberdir.
Örneğin kutuplardan geçen bir büyük çember yanda gösterildiği gibidir. Ancak
yine bu çemberi de ekvator gibi karşımıza çıkan kıta parçaları yüzünden takip
edemeyiz. İşin aslı dünyanın kıta yerleşimleri ve kuzey kutbundaki buzlar
nedeniyle tamamen denizlerden geçen mükemmel bir büyük çember takip
eden rota çizmemiz imkânsızdır. Tabii gelecekte küresel ısınma nedeniyle su
seviyeleri yükselir, kutuplardaki buzlar erir ve karaların miktarı azalırsa belki
böyle bir çember bulabiliriz ama herhalde çoğumuz bunu istemeyiz. Bu nedenle
en azından bir büyük çember uzunluğunda olan ama kıtaların etrafından
dolaşmamıza da imkân veren bir rotaya ihtiyacımız bulunmaktadır. Bu amaçla coğrafyada kullanılan
ve Türkçeye zıt nokta olarak çevrilebilecek “antipode” kavramını kullanabiliriz. Antipode basit
anlamıyla dünya üzerindeki bir noktanın, tam ters yönde gelen karşılığıdır. Hani yıllarca eğer buradan
tünel kazmaya başlasak tünelin ucu Çin’de mi biter sorusunun cevabı o noktanın antipode’udur.
Matematiksel olarak antipode, bir küre üzerindeki bir noktadan başlayan ve
kürenin merkezinden geçen bir çizginin kürenin diğer tarafta yüzeyini kestiği
noktadır. Bir büyük çember üzerindeki her noktanın bir antipode’u vardır.
Artık elimizde en az bir büyük çember dolaştığımızı kanıtlayabilecek bir
yöntem bulunmaktadır. Eğer dünya üzerinde birbirinin antipode’u olan iki
noktadan geçersek en az bir büyük çember kadar dolaşmış oluruz. Bu da
gerçek anlamda bir dünya turu yaptığımız anlamına gelir. Guiness Rekorlar
Kitabı da dünya turu rekorlarında en az iki antipode noktadan geçilmiş olmasını şart koşmaktadır. Bu
arada, ilginç bir nokta olarak belirtelim eğer romandaki Phileas Fogg, o zamanlar Guiness gibi bir
kuruma yaptığı dünya seyahati nedeniyle rekor başvurusunda bulunsaydı hayal kırıklığına
uğrayacaktı. Aşağıda izlediği rota görülen Phileas Fogg seyahati süresince iki antipode noktadan
geçmemişti ve bu yüzden yaptığı seyahat resmi bir dünya turu olarak kabul edilmeyecekti.
Görüldüğü gibi antipode tanımı bize izlenilen bir rotanın dünya turu olup olmadığı konusunda kesin
bir karara varabilmemizi sağlamaktadır. Bir dünya turu bunun yanı sıra diğer farklı özellikleriyle de
değerlendirilebilir. Dünya turu solo olarak mı yapıldı yoksa bir ekiple mi tamamlandı? Denizleri
birbirine bağlayan kanallar (örneğin Panama Kanalı) kullanıldı mı? Kanal geçişleri dış yardım sayıldığı
için Volvo Okyanus Yarışı gibi dünya turu yarışlarında izlenilen rotada kanallar bulunmaz. Dünya turu
etaplar halinde mi yapıldı yoksa herhangi bir limana uğramadan tek seferde mi tamamlandı? Bu ve
buna benzer farklı özellikler bir dünya turunu antipode geçişi dışında niteleyen önemli faktörler
olarak sayılabilir. Bu derlemenin diğer kısımlarında olabildiğince bu gibi farklı özellikteki dünya
turlarındaki ilklere ve dünya turu yapan yelken yarışmalarına ve yarışmacılarına göz atacağız.
Antipode Haritaları
Antipode haritaları iki farklı dünya haritasının antipode noktaları üst üste gelecek şekilde
birleştirilmesiyle oluşturulur. Aşağıdaki haritada tersyüz edilmiş pembe ve açık mavi renklerdeki iki
farklı dünya haritası antipode noktaları üst üste gelecek şekilde birleştirilmiştir. Örneğin karasal
antipode noktalarına bakarsak Güney Amerika uçlarındaki noktaların antipode noktaları genel olarak
Çin ve Rusya topraklarına düşmektedir.Google Map teknolojisini kullanarak herhangi bir noktanın antipode’unu gösteren bir web sitesi de
Bağlantıları görebilmek için üye olmalısınız.
Üye Ol veya Giriş Yap adresinde bulunabilir. Bu sitede bulunan haritalardan üstteki
haritada imleç ile gösterilen noktanın antipode noktası alt taraftaki izdüşüm haritada
gösterilmektedir. Türkiye’nin antipode noktaları aşağıdaki haritadan da görülebileceği gibi Güney
Pasifik Okyanusu’na denk gelmektedir. Yani biz buradan başlayıp dünyanın merkezinden geçen ve
öbür ucuna kadar giden bir tünel açabilsek Çin’e değil büyük ihtimalle okyanusun ortasına çıkacak ve
o derinlikte boğulup gidecektik. Kaynak : boğaziçi ünv. araştırma bölümü..
