BORDA'DAN ALINAN DALGALAR, TEKNEYİ ALABORA EDEBİLİR Mİ?

[Tayfun Güler]

Acemi bir korsan olarak aşağıdaki iki soruyu sormak istiyorum, hoşgörünüze sığınarak.
Bu forumda da paylaşmaya çalıştığım gibi hayatımın ilk kaptanlık (!) deneyimini geçtiğimiz günlerde geride bıraktım. Bu iki haftalık süreç içerisinde beni bir miktar ürküten, doğru cevabını da pek bilmediğimi fark ettiğim bir sorunum ve bir de sorum oluştu?
Alaburun'dan Bozukkale'ye 1.5-2 metrelik dalgalar bizi yakalamaya çalışırken pupa yelken ulaştık. Hava, 20-25 knot kadar esiyordu. Sallan yuvarlan Bozukkale'nin ağzına geldiğimizde yelkenleri indirmek için geriye rüzgarüstüne dönmemiz gerekiyordu. Bu büyüklükteki dalgalar, motor ile rüzgarüstüne dönmeye çalışırken tekneyi devirebilir mi?
Böyle bir risk varsa, doğru strateji nedir? Böyle bir rüzgarda Bozukkale'ye ana yelken açıkken girebilir miydim?
2. sorum da şu: Rüzgar üstüne dönmeden ana yelkeni indirmenin bir yolu var mıdır?
Şimdiden teşekkür ediyorum

[Noyan Bakır]

Tayfun Korsanım,
10 gün önce Bozukkale'de alargada kaldık.
Koyun girişi rahat. Sanırım girişe yanaşmadan yani açıklarda yelkeni indirmeniz gerekirdi.
Denizlerimizde sizin teknenizi devirecek kadar rüzgar ve dalga zaten olmaz ama,
tekne aşırı yatabilir tabii.

[Umut Pelit]

Eğer ana direk furlingli değilse ynai lazybag mevcut ise tekneyi olabildiğince dar bir açıda tuttun lazyjack yelkeni indirmenize yardımcı olur. Furling hakkında bilgim yok

[Ahmet Çelenoğlu]

Bir yelkenli teknenin dalga ile devrilebilmesi için tam bordosunda kırılacak bir dalganın tekne eninin en az 1,5 - 2 2 katı yüksekliğinde olması gerekir. Kırılan dalga derken rüzgar nedeni ile dalga tepesind oluşan köpüklenmeler dalga kırılması değildir. Kırılan dalga filmlerde sahillerde sörf yapanların üstüne çıktığı dalgalardır. Bu büyüklükte kırılan bir dalga iç denizlerde kolay kolay oluşmaz.

Ana yelken ile bir çok koya rahatlıkla girer ve daha sonra yelkeninizi indirebilirsiniz. Orsa seyrinde tramolalar nedeni ile açı tutmadığı için bir koya girmek nisbeten zor olabilir ama kesinlikle imkansız değildir.

Yelkeni mümkün olduğu kadar sakin bir ortamda rüzgar üstüne dönerek indirmek en doğrusudur. Sert havada ve aşırı dalgada pupadan orsaya dönerken (rüzgarüstüne) yelken iskotası ile oynamazsanız tekne rahat bir şekilde rüzgara dönecektir. Eğer dönmek istemiyorsanız, orsa seyrine girip ana yelkeni indirebilirsiniz. Bu koşullarda yelken aşağı inerken denize düşmek isteyecektir. Bir kişinin direk dibinde yelkeni bumba üzerine toplamaya çalışması, en azından denize düşmeyecek kadar tekne üzerine çekmesi yararlı olur. "Yelkenleri suya indirme" deyimi uygun açıyı yakalayamadığı ve yelkenlerini mutlaka indirmesi gereken koşullardan türemiştir.

Yelken pupa seyrinde bile indirilebilir. Tam pupaya girip dümen ile tekneyi pupada tutun. Ana yelken iskota arabasını ortaya getirin ve kasa bildiğiniz kadar kasın. Burada önemli olan dümencinin tekneyi pupadan kaçırmamasıdır. Sonra yelkenininzi indirmeye başlayın. Ana yelken arabaları önce takımamasa da daha sonra takılabilir, bu nednle bir kişinin direk dibinde olması gerekir. En azından yelken çarmıhlara sürtünerek direnç yaratmaz ve daha kolay iner. Önemli olan dümeni kaçırmamaktır.

[Hüsne Altıok]

Hatırlayabildiğim kadarıyla sabit salmalı bir yelkenli tekne 140 dereceye kadar yatabiliyor ve alabora olmuyor.Bu yüzden alabora ihtimali pek yok.

Çelenoğlu korsanın dediği gibi anayelken pupada da toplanabilir.Hatta zorda kalınırsa apazda bile iskota boşlanarak ana yelken rüzgara dik  çevrilip aşağı asılarak indirilebilir.Önemli olan çarmıhlara takmamak.

[Tayfun Güler]

Teşekkür ederim.

[Orhan Barut]

Tekne knock-down olur yelkenler suya girerse kolay düzelmez. Bu esnada bordasinda kirilacak büyük bir dalga teorik olarak tekneyi alabora edebilir. Burada sorulmasi gereken soru ne kadar büyük bir dalga tekneyi alabora eder olmali. Tekneyi 90 dereceden 180 dereceye yatirmak icin gereken moment teknenin stabilite egrisinden bulunup kaba bir yaklasim yapilabilir.

[Ahmet Çelenoğlu]

Özellikle yeni CE uygulaması ile tekneleri devrilmesi için verilien açı 135 dereceden aşağı değil. Yani tekne yan yatacak ve direk de 45 derece suya girecek. Bu açı kritik, bundan küçük açılarda tekneler düzeliyor. Fazla olursa tumba vaziyette kalabiliyor.

Böyle bir açıya ulaşılması ise üzerinde kırışlan dalga olmadan imkansızdır. Ne kadar büyük yelken alanı olursa olsun ve yelkenler ne kadar rüzgar tutarsa  tutsun sabit salmalı yelkenli yat 90 derece yatmaz, çünkü tekne yattıkça göreceli oarak yelken alanı küçülmüş olur ve belirli bir açının üsütnde yatmaz. Belirli bir açıya yatıracak kadar çok rüzgarda bile tekne rüzgar üstüne döner ve düzelir. Değişik birkaç teknede uygun havalarda orsa syri yaparken yelken trimini değiştirmeden tam apaza girdim. Kullandığım teknelerin hiç biri 45 derecenin üstünde yatmadı.

Yelken insanlık tarihi kadar eski bir kullanıma sahip ve modern teknolojiler ile sürekli düzeltmeler yapılyor. Bir tekneyi devirebilmek için rüzgar kesinlikle bir yol değil, ancak bordoada kırılan dalga devirebilir, o dalga yüksekliği de bizim denizlerimizde hiç bir zaman olmayan bir yükseklik. Okyanuslarda bile olluşabilmesi için oldukça sert bir havannın iyice oturduktan sonra (yani dalga boyu ve yüksekliği oturduktan sonra) rüzgarın daha şddetli esip o dalgaları kırması gerekiyor. 

[Orhan Barut]

"Bros" denilen duruma düsen tekne kac derece yatiyor?

[Ahmet Çelenoğlu]

Yarışlarda balon basan tekneler ani sağnaklar, dümenci hatası veya balon kullananın hatası nedeni ile broşa düşerler. Yelken alanı oldukça büyük olduğundan tekne aşırı yatar. Yarışlar sırasında izleyebildiğim kadarı ile tekneler broşa düştüklerinde bile 35 - 40 derecenin üstünde yatmıyor. Burada balon yelkenin şeklinin de rolü olabilir. Adından da anlaşılacağı gibi yarım bir balon şeklinde olan bu yelken, tekne yattığında pupadaki kadar rüzgar alanına sahip olmuyor. Yani tekne yattıkça şekli bozuluyor ve daha az rüzgar tutuyor.

Daha fazla yatan tekne görmedim ve duymadım. Bildiğim kadarı ile broşa düşüp de üzerinden denize adam düşüren tekne de olmadı.

[Orhan Barut]

Bir kac yerde brosa dusup bumbasini suya gömen ve teknenin öylece kaldigi hikaye okudum ve fotograf gördüm. Tekne 90 dereceye cok yakindi.

[Bülent Güngör]

Aynısı benim başıma gelse ben kesinlikle motoru çalıştıramam. Bugün 1 metre kıçtan/geniş apazdan dalgada kıçtantakma motor arada bir temiz hava almaya kafasını sudan çıkarıyordu. Tayfamı ağırlık yapsın diye kıça yığdım ama nafile. En kötüsü kıçtan dalgalar gelirken rüzgarın çok zayıf olduğu havalar.

[Erol Yapıcı]

Bir yerlerde, teorik olarak tekne boyunun yarısı yüksekliğinde  ve kırılan bir dalganın bordadan geldiğinde bir tekneyi devirebileceğini okumuştum. Tabii salmasız bir tekne söz konusu idi (motoryat v.s.).
Yine bir yerlerde, 2. Dünya Savaşı esnasında Portekiz donanmasına ait bir geminin Atlantik'te yakalandığı bir fırtınada 67 derece bayıldığını ama alabora olmadığını, sonra yapılan inceleme sonucu teknenin alabora açısının 72 derece olduğunu, kaptanın yardımcıları ile;" Boşa teleşlanmışız, daha 7 derecemiz varmış" geyiği yapıp gülüştüklerini okumuştum.
Çok da panik yapmayın. Hele yelkenlide iseniz. 

[Erol Yapıcı]

Bir sürü şeyi unuttuğum yetmiyormuş gibi, matematiği de unutmuşum  .  Adamların 7 değil, 5 dereceleri varmış. Özür..

[Mustafa Aziz Çınar]

ayıbettin, aramızda iki derecenin lafı olmaz arol abiy.