Tekneye Yıldırım Düşünce Ne Oluyormuş?

[Orhan Barut]

PBO dergisinin Ağustos sayısında ilginç bir yazı var. Bugüne kadar yıldırım ile ilgili bir çok şey okudum ama teknesine yıldırım düşen birinin ağzından ne olduğunu hiç okumamıştım. Sizlerle paylaşmak istedim.

İngiltere'de Solent civarında 22 ft tekneleriyle, genoa açık motor ile yol alırken yıldırım düşüyor ve şöyle anlatıyor:

"Direğin üstündeki antene yıldırım düşmesiyle müthiş bir patlama sesi meydana geldi. Aşağıya erimiş metal parçaları dökülmeye ve teknenin plastik gövdesine yapışmaya başladılar. Daha sonra elektrik teknenin hertarafını sardı, plastik sigorta kutusu parçalayarak, çıplak ayakla durduğum güverteden geçti-şok bütün gövdemden geçti ve bilincimi geçici olarak kaybettim. Elektrik bütün güverteyi katetti ve pupa lambasını parçalayarak, geride salllanan iki çıplak tel parçası bırakarak tekne dışına çıktı. Motor çalışmaya devam ediyordu ama daha sonra alternatörün eridiğini ve akülerin parçalandığını gördük. Motor çalışmıyor olsaydı onu çalıştırmamız mümkün olmayacaktı. Mayday çağrısı yapmamız imkansızdı çünkü VHF telsiz kullanılamaz haldeydi. Bu arada bilincim yerine geldi ancak ayaklarımı kullanamıyordum... Sonunda marinaya geldik. İki ay tekerlekli iskemlede kaldım ve tamamen düzelip işe tekrar başlamam altı ay sürdü."

"Ne öğrendik :

1. Gök gürlemeye başlayınca içerde dur!
2. Direğin kısa olması sizi korumaz etrafta uzun direkli tekneler olsa dahi her zaman uzun direğe düşmüyor.
3. Daima ayakkabılarınız ayağınızda olsun.
4. Motorun çalışır durumda olması hayatımızı kurtardı. Yıldırım düşmesi motorun çalışmasını etkilemiyor ancak durmuşsa tekrar çalıştırılması imkansız.
5. Armadan veya zincirden suya yapılacak bir kısa devre hattı iş görecektir.
6. Elektronik aletleri bir metal kafes içine (teknedeki fırın bu iş için ideal) koymak gerekiyor.
7. Yıldırım düşerse hemen içeriyi kontrol edin. Transducerlar patlayıp gövdede delik açılmasına sebep olabilir.
8. Yıldırım düşmesinden sonra komple bir survey yapılmasında sigorta açısından yarar vardır."

[Denizhan Akkaya]

Çok teşekkür ederim. Kafamdaki soru işaretlerini bir bir çözdü.

[Mehmet Erem]

Şalterlerden negatif olanını kapatmak, elektronikler ve devreler açısından iyi olur derler hep...
Tabi bu durumda nasıl seyredilir, nasıl elektronikler çalışır bir konu...

Bir de elektrik akımı en kısa yerden tekneyi terk ediyor olduğu için, direği-salmaya bağlayan kalın bakır plakadan oluşan devreyi yapmaktan bahsedereler.

Ayakkabı önemli ama ıslak olmaması lazım sanırım, ıslaksa zaten hiçbir işe yaramaz sanırım.

Tercihen dümen falan tutmayıp, Faraday kafesi görevi görecek tekne içine girmenin gerekliliğinden söz edilir.

[Mehmet Çömlekçi]

Yekenin gözünü seveyim 

[Ahmet Çelenoğlu]

Yıldırım konusunda bir çok hikaye okudum .Anladığım tek şey yıldırımın da voltajının farklı olduğu. Bazı teknelerde fiber gövdeyi delip denize deşarj olurken, bazılarına hafif bir titreme dışında bir belirti vermiyor. Elektronikler konusunda da çok fazla değişik bildirim var.  Kimisi tüm bağlantılarını (elektrik + kutbu, eksi kutbu ve anteni) söktüğü halde tamamen yandığnı söylüyür kimisi tüm bağlantılar üzerinde olduğu halde bazı aletlerinin sağlam kaldığından bahsediyor. Yani tek bir yıldırım düşmesi yok, değişik voltajlarda ve güçlerde değişik yıldırımlar var. 

[Erdem Çakır]

Onca tekne arasından o arkadaşı bulmuş..  

Soldaki tekneyede çok ufak bir akım geçmiş.

[Mete Kardeş]

Bilgiler için teşekkürler.

Benim bildiğim kadarı ile aküdeki kutup başlarının sökülmesi ( tabi bütün gösterge ve navigasyon cihazları off )
ve çapa zincirinin direk ve çarmıh a dolayıp bir miktar suya bırakılması yönündedir.
İnce bakır bir kablo yıldırım düşmesi gibi büyük bir enerjiyi aktarmakta tamamen yetersiz oluyormuş çünki yıldırım, metal veya iletkenin içinden değil etrafından dolaşarak ilerliyormuş.

[Erdem Çakır]

Tekneye yıldırım düşmesi ile ilgli ingilizce kaynak..
http://www.kp44.org/LightningAndSailboats.php



BU arkadaşta hayatta kaldığına şaşırmış bir şekilde aşağıdaki yazıyı yazmış.
http://www.catamaransite.com/lightning.html

Yıldırım düşmeden önceki hali


Yıldırım düştükten sonraki hali

[Erdem Çakır]

Aşağıdaki gibi bir paratoner başlığını şamandıra ile denize salsak ve 20m geriden çeksek  



İşe yararmı

[Mehmet Ünsalan]

Yanılmıyorsam 1970 ya da 71 yılında, Giresun Seka Aksu kağıt fabrikasında bir gün, lojmandan çıkıp (senenin yaklaşık 300 günü yağmur yağdığından)başımın üzerine koca bir şemsiye ile fabrikaya doğru giderken tahminen 1 km kadar ileriye yıldırım düştüğünü gördüm.Aynı anda şemsiyeyi tutan sağ elimin şemsiyenin metal direğine değen  baş parmağım ile o anda yere değen sol ayağımın başparmağında şiddetli bir yanma hissettim. Herhalde ileriye düşen yıldırımın tirilyonda bir parçası da şemsiyem ve ben aracılığı ile toprağa kavuştu.
Her yağmurlu havada şemsiyem açıksa aklıma gelir ve gayri ihtiyari parmaklarımı metal kısmından çekerim sanki işe yararmış gibi...


Soldaki tekneyede çok ufak bir akım geçmiş.

[Hakan Irıklı]

Merhabalar, yıldırımın size rastlama olasılığı çok düşük bir ihtimalde olsa da tabiki var. Eğer yıldırım düşecek yer ararken bula bula sizin teknenizi seçtiyse standart ve tedbirsiz bir tekneyseniz yapacak hiçbir şeyiniz yok, hatta kızarmış tavuk olma ihtimaliniz çok yüksek, teknenizde ne elektronik nede akü vs. gibi elektrik donanımı kalmayacak herşey devrede veya değil kaput olacaktır.

Bir tekneni ana direğine denk gelen yüz binlerce Volt ve akım değeri sanırım hesaplanamaz bir güç, öyle küçük sigortaymış şaltermiş gak guk dinlemez, dağıtır atar, şaka değildir.

Ha ne yapabiliriz.

1-Ana direk üzerine güzel bir paratoner ve devamı kablosunun deniz içine girecek bir ucu.
2-Ana direğinizi kalın ve izoleli bir  bakır bara ile aşağıya salmanıza tespiti.
3-Hiç birşey yapamıyorsak, ana direğe kalın bir zincir dolayıp sancak yada iskeleden sarkıtıp ucunun denize teması.

Bunları yaparsak ve bir gün yıldırım bizi bulursa en az hasar için elimizden geleni yapmış oluruz.  Tüm bu tedbirlere rağmen tekne içi elektronik çok yüksek  ihtimalle yine hasar görecektir.

[Ahmet Çelenoğlu]

Direk tepesine paratoner konusunu ciddi olarak incelemiştim. Bu paratoner için gereken kablo çapının büyüklüğü ile yapılamayacağnı anlamıştım. Aslında daha önce askerliğim sırasında (Mühimmat Ana Depo Komutanlığı Ankara'da yaptım.) başçavuşla birlikte zaman zaman depoların üzerinde bulunan paratonerlerin topraki le olan dirençlerini ölçerdik. Paratonerler uygun ölçüde olsa da toprağa olan dirençleri de önemlki idi. Bu direnci düşürmek için inanlmaz kalın çaplı bir bakır kablo bir kaç mm kalınlılğında ve en az 1,5 metre kare bakır levhaya bağlanıyor, toprakta açılan bir çukura yerleştirldikten sonra elektriği iyi iletsin diye çevresine kömür tozu doldurulduktan sonra üstü örtülüyordu. Bu çukuru kazmak için ise bina çevresinin en rutubetli yeri aranıyordu.
Mühimmat depolarının korunması için düşünülen bu yöntemde olması gerekn direnci hiç bir zaman yakalayamadık. Başçavuş sürekli olarak raporlara olması gerekn en düşük direncin altında bir değer yazardı.

Bu nedenle eğer paratoner takmaya niyetlenirseniz paratonerin kablosunun çapını iyi incelemenizi öneririm. Ayrıca o zaman yaptığım araştırmalarda salma boyutunun da elektriği suya yeteri kadar veremeyeceğini bulmuştum.

Yıldırım düşmemesini dilemekten başka şansımız yok gibi görünüyor.     

[Erol Yapıcı]

Ahşap direkli ahşap bir tekneye de yıldırım düşebilir mi? Cevap evet ise bu kez suya salınacak zinciri çarmıha yada ıstralyaya mı takmalı?

[Osman Aktuna]

Erol korsana ek;

Tekne saç olunca her şey (üzerindekiler dahil) güvenlikte oluyor mu?

Elektronikleri fırının içine koymamız sâlık veriliyor ya! O bakımdan sordum

[Erdem Çakır]

Giyilebilir faraday kafesi satın alalım