AR MEN Deniz feneri

[Cem Gür]

Wikipedia- AR MEN Deniz Feneri
Bölümünden tercüme edilmiştir.M.Cem GÜR

Mimari
•   Denizden yükseklik : 33,50 m
•   Toplam yükseklik : 37 m
•   Işık kaynağı yüksekliği : 33,50 m
•   Bina  : Tamamlandıktan sonra üst tarafı siyaha boyanmış granit taş işçiliği.2 adet yaşam binası.

Işık kaynakları
•   Gaz yağı: 1 Ekim  1897 
•   Petrol buharı : 1903.
•   Elektrik ( 250 Watt halojen ampul) : 1988.
•   Otomasyon: 1990.


Ar-Men feneri gerek yapım süreci gerekse çalışanları açısından en çok tanınan fenerlerden biridir. Denzi fenerleri küçük dünyasında  en fazla hikayesi olandır. Fransız fenerciler birliği tarafından « Cehennemin cehennemi » olarak  tanımlanmıştır. Sert deeniz ve hava şartlarında 15 günlük nöbet süreleri ile çalışan fenerciler tüm yapının sallandığını, duvara asılı objelerin düştüğünü anlatırlar.

Ar-Man feneri tarihini 23 Eylül 1859 tarihinde imparatorluk fregatı Sané’nin Chaussé du Sein kayalıklarında dramatik batışı ile başalatılabilir. Denizciler 13 mil boyunca uzanan bu çok tehlikeli resifleri bilirlerdi. Dramın yaşandığı tarihte bölgede sadece Pointe Du Raz ‘da bulunan ve 1825 tarihinde hizmete sokulan fener bulunuyordu.

Sané fregatı kazasından sonra meydana gelen protestolar karşısında Amiraller İmar Bakanlığı uhdesinde bir deniz fenerleri komisyonu kurulmasına karar verdiler. Yöreye bir fener gemisi yerleştirme projesi sert doğa koşulları ve 70 metre üzerindeki  derinlik nedeniyle mümkün görülmedi ve mühendisler bir fener yapımı için kolları sıvadılar.

Araştırmalar 1860da başlatıldı ve yörede birinin adı Ar-Men olan ve fakat yükseklikleri uzak mesafelerden görünecek kadar yetersiz 3 kayalık tespit ettiler. Belki Ar Men kayalığı 105m2 alanı ve 4.2 metre yüksekliği ile sağlam bir zamin teşkil edebiliridi ama yanaşmak mümkün değildi.
Ertesi yıl, ilkbahar ekinosu büyük med cezirinde bölgeye bir araştırma seferi düzenlendi. Souffleur gemisinde hizmet veren mühendisler saptanan kayalar üzerinde yapay binaların devasa bir proje olduğunu ve idarenin bu kadar masrafı karşılayamayacağını bildiren raporlarını verdiler.

Olumsuz rapora karşın Deniz Fenerleri Komisyonu projeden vazgeçmek istemedi. 1866 yılında Donanmanın da şiddetli israrı üzerine Hydrografi mühendisi Ploix’nın da destekleri ile Paul Joly bölgeye geri dönerek ilk eskizleri çizdi.
Gerçek inşaat çalışmaları 1867 yılında başladı. İlk etapta ana binayı ayakta tutacak içlerine demir çubukların yerleştirileceği delik açma işi başlatıldı. Bu iş için Paul Joly güç bela Sénan köyünde bir ekip, med cezirin müsaade ettiği zaman aralıklarında çalışacak buharlı bir şalupa buldu. İki kişilik ekipler kaymaz ayakkabılar ve güvenlik kemer ve halatları ile çoğu zaman dalgalar altında çalışmaya başladılar. Küçük bir hizmet teknesi kazazedeleri sahile ulaştırmak için sürekli olarak kayalıklarda bekletiliyordu. Bu ilk kampanya sonuçları oldukça zayıftır : 9u başarılı 13 kayaya çıkış, 8 saatlik çalışma, 15 adet açılan delik. Ertesi yıl havalarında müsaade etmesi ile daha iyi bir başarı elde edildi.
İlk taşlar 1869 yılında koymaya başlandı. Beton deniz suyu ile karılıyordu. Sezon sonunda ,Ekimde 42 saat ve 10 dakikalık çalışma sonunda 25 metreküp duvar Ar-Men üzerinde yükselmişti.

Nihayet 14 yıllık çalışma sonunda 18 Şubat 1881 yılında ilk test yapıldı ve 30 Ağustosta Ar-Men Deniz Feneri resmen hizmete sokuldu.Ancak bu epik hikayenin sonu gelmemiş, sadece kaya alanı kadar bir tabanı olan binanın yüksekliği nedeniyle yeterince sağlam olup olmadığı ve korkunç fırtınalara dayanıp dayanmayacağı merak ediliyordu.
15 yıl sonunda Deniz Fenerleri müdürü Léon Bourdelles korkulara son verdi. Yapılan stabilite hesaplarında saptanan hafif yapının taban güçlendirmesine karar verdi 1897 yılında başlayan çalışmalar 1902 yılında tamamlandı.Yüz yılı aşkın süredir kayalıkların üzerinde yükselerek hizmete devam ediyor.

"Cehennemin cehenneminde yaşamak" bölümünü daha sonra tercüme edip  göndereceğim.

[Mustafa Berk]

Elinize sağlık. Güzel bir çalışma olmuş.. Israr, azim ve başarılarına imrendim doğrusu..   "Cehennemin cehenneminde yaşamak" bölümünü de merakla bekliyorum..

[Hüsamettin Özenç]

Denize dair ne varsa sevdalıyımdır. Başta da deniz fenerleri gelir. Zarif bir klasik tekne kadar heyecanlandırır beni deniz fenerleri. Antony De Saint Exuperi nin Küçük Prensi'nde uzak bir deniz feneri ve bu fenerdeki  yaşlı fenercininde bahsi geçer. Okuduğum da ne çok öykünmüştüm. Ya Dünyanın ucundaki Fener romanı. Jules Varne  anısına hürmetle...

Sevgili Cem Gür Hocam. Sadece üç kişiden oluşan böyle bir grubumuz var. Deniz fenerlerine düşkün üç kişi. Bilgin olsun.

Bir ara, Ada, dağ, deniz tekne, ve deniz feneri sembollerinin insan ruhunda yarattığı ortak imgeler üzerine muhabbet etmek isterim sizler ile   

sevgi ve saygıyla efendiler.

Ha birde "tahta iskele" takıntım var, Meraklı bi deli bulamadım daha. Du bakalim.....

[Cem Gür]

Fi tarihinde Boğaz köylerinde, Marmara sahil köylerinde deniz dudaği kaba ağaç direkler üzerinde denize uzanan ahşap iskeleler ile ancak iki kayığın çekilebildiği çekekleri mi söylüyorsun Hüsam? Ben de takıntılıyım... Bir deli daha buldun sayılır.

O, şimdi tarih olmuş tahta iskle ve çekekler İstanbul halkını denize yakın kılarlardı. Yeni yapılan kazıklı ve toprak dolgu yollar ve hemen ardında yükselen beton binalar bu kentin halkını denizden koparttı. O iskele ve çekekler ortadan kalktığı için İstanbul sandallarını unuttu.

[Hüsamettin Özenç]

Tarih tekerrür etti. Cem ağabey. Biliyordum yanlız olmadığımı... Tahta iskelelerin her türüne hastayım amiyane tabirle. Hele şu Kuzey Caroline Eyaletinden yukarı New England, Boston, Main, Portland, Nova Scotia kıyılarını süsleyen iskeleler yokmu...

Keşke bizim kıyılarımızda da mimari estetiğe haiz yüzde yüz ahşap biblo gibi iskeleer olsaydı..... En basitinden en gösterişlsine kadar tüm tahta iskeleler  garip bir romantizim uyandırır bende tıpkı adalar deniz fenerleri ve ahşap klasik tekneler gibi.( bide hanım sen romantik değilsin der)
 

[Cem Gür]

Burada yazmaya korkuyorum ama.... Hanımların romantizm kavramını sadece kendilerine ilgi olarak değerlendirdikleri düşünüyorum. Erkeklerin romantizminin ufku çok daha gemiştir. Nedeni ise erkek, çocuk ruhunu çok geç yaşlarada veya hiç kaybetmez.

[Hüsamettin Özenç]

Sevgili hocam. Yazmak kifayet etmiyor. Gönül sohbet istiyor. Bilesinizi.

[Sunay Akgün]

Cem Korsan gerçekten ellerine sağlık, AR- MEN Deniz Feneri  mail olarak gelmişti ve ben onunla ilgili bilgileri   nasıl bulacağımı araştırıyordum. 

Görüntüler ise muhteşem, günlerdir sürekli izliyorum, ben beceremedim ama sanırım HakanZ Korsan linlini ekleyecek.

Orada olmayı gerçekten çooook isyerdim 

[Cem Gür]

"Cehennemin cehenneminde yaşamak"

Ar-Men fenerinin otomatizasyona geçmesinden önce diğer tüm fenerlerde olduğu gibi yakılması ve ışık huzmesinin görünür hale getirilmesi bekçilerin asli günlük işiydi. İki kişilik ekipler halinde fenerde yaşayan  bekçiler 24 saat hizmet verebilmek için  vardiyalar ile çalışırdı.
En uzunu 9-10 saat süren gece vardiyalarında mercekler ve fanus  içinde yanan atesi gözlemek olduğu kadar deniz ufkunu da gözleniyordu. Bu gece gözlemleri hayati önemdeydi. Bölge yakınlarında seyreden bir gemi veya yanmayan komşu fener tespit edilldiğinde gözlemci radyo ile ( 50’li yıllarda monte edildi) uyarı veriyordu Sis bastırdığında ise sesli sistemi devreye sokmak gerekiyordu. Öyle anlaşılıyor ki bastıran ve uzun zaman kalkmayan yoğun sis dönemleri fener bekçilerinin en katlanılması güç zamanlarıydı.
 
Fanus altında bulunan sabahlama odasında geçen zamana karşın 5-6 saat süren gündüz vardiyalarında gece kadar dikkat gekermiyor, böylece bekçiler bakım onarım işlerine de zaman ayırabiliyordu. Bekçiler fenerde meydana gelebilecek her türlü bakım ve onarımı yapmaya yetenekli kişilerdi

50‘li yıllardan sonra modernizasyon elektro mekanik yeterlilik görev almak için kaçınılmaz oldu.  Brest kentinde « Fenerler Elektro Mekanik Merkezi »inde verilen eğitim elektrik, mekanik, radyo telefonculuk ve kaynakçılık konularında yoğunlaşıyordu.
Öyle görülüyor ki en sık uygulanan bakım ise boya işleriydi. Bir bekçi ironik olarak « Donanmada olduğu gibi, her hareket eden şeyi selamlıyor geri kalanı boyuyorsun » demiştir. Ama günlük olarak aşırı bir titizlik ve dikkatle fenerin mercek, fanus ve bakır parçalarının temizliği hayati önemdeydi.

Bunun dışında vardiyası olamayan bekçi daracık bir kayalık alanda, meşguliyetleri çok kısıtlı olarak istediğini yapmakta özgürdü. İsterse arkadaşına eşilik edebilir, hava müsait olursa dar seki üzerinde balık tutabilir, yemek yapabilir, radyo dinleyebilir, okuyabilir, radyo aracılığı ile ailesinle görüşebilir, balık oltaları hazırlayabilir, şişe içinde maket gemiler yapabilir, hatta örgü örebilirdi. Tabii ki televizyon yaygınlaştıktan sonra en önemli zaman geçirme aracı oldu.

Ar-Men Fenerinde konfor olanakları çok sınırlıydı.Fenerde ısıtma yoktu, aydınlatma çok uzun yıllar gaz lambası ileydi. Tabii ki banyo yoktu ama her bekçinin kedine özel yatak odası vardı vardı. Gözlem odası ve mutfak dışında kişiye özel tek yaşam alanı.

Günlük yaşamın monotonluğu düzenli olarak önemli veya daha az önemli beklenmeyen olaylarla sekteye uğrardı.
Herşeyden önce bekçilerin kendilerini fener kulesine kapattıkları, bazen günlerce süren fırtınalar vardı. Dalgaların ve rüzgarın şiddeti pencere bile açmalarını engeller hatta deniz yüzeyinden 30 metreden yüksekte bulunan fener odasına çıkmalarını engellerdi. Sağır edici dalga tokatlarına, fener fanusunun her bir parçasının dayanılmaz titreşim seslerine katlanmak zorundaydılar. Tabii mimarların korktuğu gibi dev dalgalardan birinin fener kulesini kaya üzerinden süpürmemesi için dua ederlerdi.

Fırtına geçtikten sonra kırılan pencereler, fanusun çatlayan veya düşüp kırılan bir parçası, yerinden kopan ana bina taşlarından birinin veya bir kaçının yenilenmesi, hatta bir dalga tarafından kırılmış ana kapıdan su basmış mutfağın temizliği gibi tamir işleri hiç eksik olmazdı. Ki mutfak bölümü ana kulenin yarı yüksekliğinde yer alıyordu. Pencereleri ise kalın özel camlı ve kötü hava şartlarına dayanıklı bronz bir pano ile korumaya alınmış olmasına rağmen

Sonra,  hayati kazalar meydana geldi. 1921 yılında, fener kulesi taban alanında, Chaussé du Saint kayalıklarını geçen bir gemiyi gözleyen  Şef Gözlemci Sébastien Plouzennec fanustan kopan bir parça tarafından denize uçtu. Bu dramatik olaydan sonra bina etrafına ve iskeleye bir trabzan inşa edildi.  Bu önlem rağmen 20.yy da bazı bekçiler aynı trajik sona uğradılar. Tabii kazaya uğrayanın arkadaşı üzerinde unutulmaz travmalar yaşanıyordu.

Kaza,1923 yılında denizden değil mutfakta çıkan yangından geldi. Kısa zamanda ölümcül bir bacaya dönen kulede feneri yakmakla uğraşan ve bina tepesinde faciaya yakalanan bekçiler paratoner kablosunu ve telli teleferiği kullanarak aşağı indiler. Oradan da yangına denizden aldıkları suyu basit kovalarla taşıyarak müdahale edip söndürdüler.

2. Dünya Savaşı sırasında da Ar-Men üç alman askeri tarafından hizmetini sürdürdü. İşgalciler kesin bir emirle bütün deniz fenerleri kontrolünü ele geçirip sönmesini emrettiler. Ar-Men’de ise Alman donanmasına ait gemilerin bölgeden geçişlerinde  yanıyordu. Radyo ile haberdar edilen askerler deniz trafiğinden bilgi sahibi oluyorlardı.
 
Ama  her zaman ziyaretçiler istenmeyen kişiler değildi. Güzel havalarda ikmal gemisi mürettbatı Fenere çıkıp bir kaç kadeh şarabı bekçilerle paylaşır hoş beş ederdi. Hatta bazen, yaz aylarında, bu çok erkeksi alana bir hanım teleferikle kısa ziyaret bile yapardı (!)

[Hakan Erim]

... Hatta bazen, yaz aylarında, bu çok erkeksi alana bir hanım teleferikle kısa ziyaret bile yapardı (!)

Zaten bu fener son derece penil bir obje...

[Cem Gür]

Adalı Hüsam Korsan
Kulaklarını çınlattım.......

http://webtv.hurriyet.com.tr/category.aspx?cid=5&vid=839

[Cem Gür]

http://www.ina.fr/economie-et-societe/vie-sociale/video/CPF04007046/ar-men.fr.html   

[Kaan Akkurt]

<a href="http://www.youtube.com/watch?v=m7RSryuJAwE" target="_blank" class="aeva_link bbc_link new_win">http://www.youtube.com/watch?v=m7RSryuJAwE</a>

[Kadir Uygan]

Ar-men den sonra bir kez daha Tanrıya şüküretim.

[Mahir B. Aşut]

Yazıları okuyunca feneri gözümde canlandırmaya çalışmıştım. Ama videoyu seyredince hayalimdeki fenerin bile gerçeğinden çok daha insaflı olduğunu gördüm. Korkunçmuş gerçekten.